Thấy chữ “Tư duy Khoa học”, nhiều bạn nghĩ phải nhớ hết kiến thức của mọi môn tự nhiên mới làm được. Một việc quan trọng khác là đọc dữ kiện, hiểu cách người ta tạo ra kết quả và xem kết luận có được bằng chứng hỗ trợ không. Đó là thao tác có thể nhìn thấy qua một tình huống nhỏ.
TSA đánh giá những nhóm tư duy nào
TSA là kỳ thi Đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội. Đề án áp dụng từ năm 2025 trở đi mô tả ba nhóm: Tư duy Toán học, Tư duy Đọc hiểu, Tư duy Khoa học và Giải quyết vấn đề. Bài thi trên máy tính có 100 câu trong 150 phút, thang tối đa 100 điểm [1].
Phần Toán có 40 câu trong 60 phút; Đọc hiểu 20 câu trong 30 phút; Khoa học và Giải quyết vấn đề 40 câu trong 60 phút. Những con số giúp hình dung cấu trúc. Muốn hiểu chữ “tư duy”, học sinh còn cần xem đề yêu cầu lựa chọn, giải thích hoặc suy luận bằng cách nào.
Một thí nghiệm có thể đặt ra câu hỏi về căn cứ
Giả sử các cốc dưới đây dùng cùng lượng nước, lượng đường và loại đường; điều kiện khác như nhau theo mô tả. Một bạn quan sát cốc B tan nhanh hơn cốc A và kết luận toàn bộ khác biệt là do nước nóng hơn.
Kéo ngang bảng để xem đầy đủ các cột.
| Cốc | Nhiệt độ nước | Cách thực hiện | Thời gian tan quan sát |
|---|---|---|---|
| A | 20°C | Không khuấy | 100 giây |
| B | 40°C | Có khuấy | 35 giây |
| C | 40°C | Không khuấy | 70 giây |
Số liệu thí nghiệm minh họa để học cách đọc thiết kế; không phải kết quả thực nghiệm hay câu trong đề TSA.
So A với B, hai yếu tố cùng thay đổi: nhiệt độ và việc khuấy. Vì vậy, chỉ từ cặp này chưa thể tách riêng phần khác biệt do nhiệt độ. Nếu muốn xem ảnh hưởng của nhiệt độ trong điều kiện không khuấy, A và C là cặp đối chiếu phù hợp hơn theo mô tả. Nếu muốn xem việc khuấy ở 40°C, có thể đối chiếu B với C.
Ở đây, việc cần làm không dừng ở đọc số nhỏ nhất là 35 giây. Em phải nhận ra yếu tố thay đổi, yếu tố giữ nguyên và câu hỏi đang muốn kiểm tra. Trong nghiên cứu, giữ những yếu tố cần thiết ổn định giúp phép đối chiếu dễ diễn giải hơn. Một lần quan sát như bảng này vẫn chưa đủ để kết luận mọi tình huống thực tế đều cho đúng chênh lệch ấy.
Kiến thức và cách suy luận cùng tham gia
Biết ý nghĩa nhiệt độ, sự hòa tan và đơn vị thời gian giúp em hiểu tình huống. Sau đó, lập luận về thiết kế giúp chọn đúng cặp so sánh. Vì vậy, không nên đổi từ hiểu lầm “chỉ cần học thuộc” sang hiểu lầm “không cần kiến thức”. Điều cần luyện là sử dụng nền tảng phù hợp và không vượt quá bằng chứng đề cung cấp.
Khung khoa học PISA 2025 do OECD công bố năm 2026 cũng xem kiến thức nội dung, quy trình nghiên cứu và căn cứ của nhận định khoa học là những thành phần liên quan [2]. Đây là tham chiếu về cách hiểu nhiệm vụ khoa học, không phải xác nhận TSA và PISA có cùng thang hoặc dùng chung đề.
Chuyển ví dụ thành cách tự chữa bài
Với một ngữ liệu khoa học mới, em hãy viết lại điều đang được hỏi bằng lời của mình, đánh dấu dữ kiện liên quan và chỉ ra phép đối chiếu cần thực hiện. Khi sai, phân biệt chưa hiểu kiến thức với việc đã hiểu các số nhưng chọn sai cặp so sánh. Hai chỗ vướng ấy cần cách luyện khác nhau.
Em có thể tự thay bảng: bỏ cốc C và hỏi lại liệu A với B đã đủ để kết luận riêng về nhiệt độ chưa. Nếu giải thích được vì sao còn thiếu một đối chiếu, em đang luyện một thao tác tư duy có thể dùng trên ngữ liệu khác. Khi chuẩn bị thi, vẫn cần thực hành đúng hướng dẫn giao diện và dạng thức TSA chính thức; cấu trúc trong bài được kiểm tra ngày 31/10/2026.
Nguồn tham khảo
[1] Đại học Bách khoa Hà Nội (2024). Đề án tổ chức kỳ thi Đánh giá tư duy áp dụng từ năm 2025 trở đi. Quyết định 10460/QĐ-ĐHBK ngày 23/10/2024, mục cấu trúc bài thi. Xem tài liệu
[2] OECD (2026). PISA 2025 Assessment and Analytical Framework. OECD Publishing. DOI 10.1787/86c36975-en