Có những câu em tính không sai một phép nào mà vẫn trả lời lệch đề. Đề hỏi chuyến đi có thực hiện được trong ngân sách hay không, em lại dừng ở số xe cần thuê. Trước khi giải, một việc nhỏ nhưng quan trọng là gọi đúng tên thứ mình phải tìm: một con số, một lựa chọn, một kết luận hay một lời giải thích có căn cứ.
Đọc để biết mình phải giao lại điều gì
Trong đề bài, dữ kiện cho em vật liệu để suy nghĩ; yêu cầu cho biết phải dùng vật liệu ấy vào việc gì. Hai phần này liên quan nhưng không thay thế nhau. Nhìn thấy số người và số chỗ ngồi chưa có nghĩa câu hỏi cuối cùng nhất định là “cần bao nhiêu xe”. Có thể đề muốn so chi phí, kiểm tra một phương án hoặc tìm một điều kiện còn thiếu.
Em có thể tự hỏi ba câu trước khi làm nháp: Đề cần kết quả nào? Kết quả phải thỏa điều kiện gì? Mình phải trình bày dưới dạng nào? Chẳng hạn, “tìm số xe tối thiểu” đòi hỏi số nguyên và đủ chỗ; “ước tính chi phí” cần đơn vị tiền; “chọn nhận định không phù hợp” yêu cầu tìm nhận định không phù hợp với ngữ liệu hoặc điều kiện đã cho, dù ba nhận định còn lại đều quen thuộc.
Một bộ dữ kiện có thể dẫn đến ba việc khác nhau
Tình huống minh họa tự xây dựng: một đoàn có 117 học sinh và 8 giáo viên, tất cả đều cần chỗ ngồi. Mỗi xe có 30 chỗ dành cho hành khách, giá thuê 1,2 triệu đồng. Ngân sách thuê xe là 5,8 triệu đồng. Trong bài này chỉ xét tiền thuê xe, không có khoản chi khác.
| Nếu đề hỏi | Việc cần kiểm tra | Câu trả lời phù hợp |
|---|---|---|
| Cần ít nhất bao nhiêu xe? | 125 người; 4 xe có 120 chỗ, 5 xe có 150 chỗ. | 5 xe. Không thể làm tròn xuống 4 xe. |
| Ngân sách đủ thuê nhiều nhất bao nhiêu xe? | 4 xe giá 4,8 triệu; 5 xe giá 6 triệu. | 4 xe theo giới hạn tiền. |
| Đoàn có thể đi với ngân sách đã cho không? | Phải đồng thời đủ chỗ và không vượt 5,8 triệu. | Không; cần ít nhất 5 xe nhưng phải trả 6 triệu. |
Bảng minh họa do Song Pa xây dựng; không phải câu hỏi trích từ đề thi HSA, V-ACT hoặc TSA. Các chi phí và số người đều giả định.
Ở dòng cuối, trả lời “5 xe” mới giải quyết điều kiện đủ chỗ. Muốn kết luận chuyến đi có khả thi hay không, em còn phải so 6 triệu với 5,8 triệu. Ngược lại, đáp án “4 xe” đúng với câu hỏi về sức mua của ngân sách nhưng không chở đủ đoàn. Một kết quả có thể đúng cho câu hỏi này và sai cho câu hỏi khác.
Ghi lại yêu cầu bằng một câu của mình
Trước khi tính, em có thể viết thật ngắn: “Tôi cần quyết định có phương án vừa đủ chỗ vừa đủ tiền hay không.” Câu này giữ mục tiêu xuyên suốt lời giải. Sau khi tính, đọc lại yêu cầu và kiểm tra xem câu trả lời đã đủ hai điều kiện chưa. Không cần chép cả đề hoặc gạch chân mọi con số; hãy đánh dấu những từ làm đổi nhiệm vụ như “tối thiểu”, “không vượt”, “theo văn bản” hoặc “ngoại trừ”.
Trong hướng dẫn làm bài HSA công bố ngày 15/3/2026, đơn vị tổ chức nhắc thí sinh đọc kỹ câu hỏi và đề thi [1]. Khi luyện, em nên biến lời nhắc này thành hành động quan sát được: nói được mình đang cần tìm gì, rồi mới chọn cách giải. Đây là thói quen có thể dùng khi học toán, đọc hiểu hoặc xử lý dữ liệu, không cần đợi đến một kỳ đánh giá năng lực.
Em thử đổi riêng ngân sách của tình huống trên thành 6,2 triệu đồng. Số xe tối thiểu vẫn là 5; kết luận về khả năng thực hiện chuyến đi đổi thành “có”, với chi phí 6 triệu. Việc nêu rõ điều gì đổi và điều gì giữ nguyên giúp em thấy mình đã đọc được yêu cầu cùng các điều kiện, thay vì chỉ tìm một phép tính quen.
Nguồn tham khảo
[1] Viện Đào tạo số và Khảo thí, ĐHQGHN. Hướng dẫn làm bài thi, đăng 15/3/2026. Nội dung được kiểm tra ngày 31/10/2026; dẫn lời nhắc đọc kỹ câu hỏi, không dùng làm quy định cho mùa thi khác. Xem tài liệu