Một điểm thi thử thấp có thể làm em muốn đặt ngay mục tiêu thật cao để “gỡ lại”, hoặc không muốn đặt mục tiêu nào nữa. Cả hai phản ứng đều dễ hiểu. Nhưng điểm vừa nhận chỉ là ảnh chụp của một lượt làm trong điều kiện cụ thể; kế hoạch cần biến ảnh chụp ấy thành việc có thể làm và bằng chứng có thể kiểm tra.
Tách kết quả của một lượt khỏi kết luận về bản thân
Trước khi đặt mục tiêu, hãy ghi điều kiện làm bài: bộ câu nào, thời gian, số câu bỏ trống, thiết bị hoặc giấy, sức khỏe và mức độ quen định dạng. Hai điểm số ở hai đề khác nhau chưa chắc so trực tiếp được nếu độ khó, nội dung hoặc cách chấm khác. Vì vậy, một lần điểm thấp chưa đủ để nói năng lực của em “chỉ ở mức đó”.
Mục tiêu vẫn cần rõ. Tổng quan của Locke và Latham cho thấy mục tiêu cụ thể, đủ thách thức và có phản hồi có thể định hướng nỗ lực tốt hơn lời dặn mơ hồ kiểu “cố lên” trong các bối cảnh nghiên cứu mà họ tổng hợp [1]. Nhưng bài thi năng lực là nhiệm vụ phức hợp; một mục tiêu điểm xa cần đi kèm mục tiêu học và chiến lược, nếu không học sinh có thể biết nơi muốn đến mà không biết bước tiếp theo.
Đọc hồ sơ trước khi chọn mục tiêu
Hà làm một bộ 80 câu minh họa, đúng 42, sai 27 và bỏ trống 11. Bốn nhóm lỗi trong bảng cộng đúng 27 câu sai. Số liệu hoàn toàn giả định do Song Pa xây dựng; bộ câu chưa được chuẩn hóa và không quy đổi sang thang điểm của HSA, V-ACT hay TSA.
Kéo ngang bảng để xem đầy đủ các cột.
| Nhóm dấu vết | Số câu minh họa | Điều chưa biết từ con số | Việc cần xem tiếp |
|---|---|---|---|
| Đọc bảng/đơn vị | 7 sai | Sai vì đọc hàng cột hay vì đổi đơn vị? | Mở bài nháp, ghi đúng bước vướng |
| Logic điều kiện | 5 sai | Có cùng nhầm “chỉ khi” hay nhiều dạng khác? | Phân loại theo quan hệ logic |
| Suy luận văn bản | 9 sai | Không tìm thấy bằng chứng hay nối sai kết luận? | Đối chiếu câu hỏi - bằng chứng |
| Kiến thức nền | 6 sai | Thiếu một khái niệm hay cả chuỗi kiến thức? | Xác định điều kiện tiên quyết |
| Bỏ trống | 11 câu | Không biết làm hay hết thời gian? | Đọc thời điểm bỏ và ghi lý do |
Bảng không xếp hạng nhóm lỗi chỉ theo số lượng. Chín câu suy luận chưa chắc nên học trước nếu chưa rõ nguyên nhân; bảy câu đọc bảng có thể là một mục tiêu gần nếu lỗi tập trung ở cùng thao tác.
Hà chọn đọc bảng/đơn vị cho chu kỳ đầu vì bốn trong bảy lỗi đều xuất phát từ quên đổi đơn vị, một thao tác có thể luyện và kiểm bằng câu mới. Đây là quyết định dựa trên bài nháp, không phải quy tắc “nhóm nhiều lỗi nhất luôn học trước”. Các nhóm còn lại vẫn được lưu để lập chu kỳ sau.
Dùng thang mục tiêu ba tầng
Mô hình phản hồi của Hattie và Timperley đặt ba câu hỏi: đang hướng tới đâu, hiện tiến tới mục tiêu ra sao và tiếp theo cần làm gì [2]. Ba câu hỏi này có thể biến thành một thang mục tiêu để học sinh không mắc kẹt ở con số điểm tổng.
| Tầng | Mục tiêu minh họa của Hà | Bằng chứng sẽ giữ |
|---|---|---|
| Hướng dài hạn | Đọc dữ liệu và đơn vị đủ chắc để không bỏ qua nhóm câu này trong bài tổng hợp | Hồ sơ nhiều lượt, không đánh giá bằng một đề |
| Mục tiêu hai tuần | Trong hai lượt câu mới, mỗi lượt 6 câu đọc bảng có đổi đơn vị, tự giải đúng ít nhất 5 câu và giải thích đơn vị kết quả | Hai phiếu 6 câu, cách đổi đơn vị và lỗi còn lại |
| Việc kế tiếp | Tối nay làm 3 câu trong 25 phút; trước mỗi phép tính viết đơn vị đầu vào | Ba bài làm có dòng kiểm đơn vị |
Ngưỡng 5/6, hai tuần và 25 phút là quy ước minh họa, không phải chuẩn chung. Nếu câu mới khó hơn nhiều hoặc học sinh cần hỗ trợ, tiêu chí phải được xem lại cùng chất lượng lời giải.
Mục tiêu gần phải chỉ ra cách điều chỉnh
Nếu Hà đạt 5/6 ở lượt thứ nhất nhưng chỉ 3/6 ở lượt thứ hai, không nên lấy trung bình 4/6 rồi kết luận chung. Cần xem hai bộ câu có khác loại bảng, đơn vị hay mức suy luận không. Nếu lỗi vẫn là đổi phút sang giờ, Hà luyện thêm cùng thao tác. Nếu lỗi chuyển sang chọn dữ kiện, mục tiêu tiếp theo thay đổi.
Nếu Hà đạt tiêu chí nhưng mất quá nhiều thời gian, chu kỳ sau mới thêm yêu cầu về thời gian. Đặt đồng thời mục tiêu điểm, tốc độ, độ chính xác và nhiều nhóm kiến thức dễ khiến em không biết điều gì đã tạo ra thay đổi. Một chu kỳ nên có một trọng tâm chính và một vài điều kiện cần theo dõi.
Điểm tổng vẫn có chỗ đứng, nhưng không làm một mình
Mục tiêu điểm có thể là hướng dài hạn nếu em cần đáp ứng điều kiện tuyển sinh cụ thể. Tuy nhiên, cấu trúc, lịch và cách sử dụng kết quả thay đổi theo từng đơn vị và từng năm; em cần kiểm thông báo chính thức đúng mùa tuyển sinh. Không nên lấy điểm của một bộ thi thử chưa chuẩn hóa để hứa chắc khả năng đạt một mốc tuyển sinh.
Sau mỗi lượt, ghi lại cả điểm hoặc số đúng lẫn bằng chứng quá trình: lỗi nào đã giảm, câu nào tự giải được, chiến lược nào được dùng và điều kiện làm bài. Khi đề khác nhau, các dấu vết này giúp em hiểu sự thay đổi tốt hơn việc nhìn hai con số đơn độc.
Một mục tiêu tốt sau điểm thấp không cần làm em thấy oai; nó cần giúp em bắt đầu. Hãy giữ một hướng đủ ý nghĩa, chọn một bằng chứng học tập gần và viết việc kế tiếp có thời gian, tài liệu, sản phẩm. Điểm thấp khi ấy trở thành dữ liệu để hỏi “tiếp theo làm gì?”, không phải bản án về khả năng của em.
Nguồn tham khảo
[1] Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a Practically Useful Theory of Goal Setting and Task Motivation: A 35-Year Odyssey. American Psychologist, 57(9), 705–717. DOI 10.1037/0003-066X.57.9.705. Xem tài liệu
[2] Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The Power of Feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. DOI 10.3102/003465430298487. Xem tài liệu