Trắc nghiệm vẫn có thể kiểm tra cách phân tích và lựa chọn trong một nhiệm vụ được thiết kế tốt. Sự xuất hiện của AI làm tăng yêu cầu xem lại mục tiêu, điều kiện làm bài và chất lượng câu hỏi. Không nên đồng nhất hình thức chọn đáp án với việc chỉ nhớ thông tin.
Tư duy nằm trong nhiệm vụ phải thực hiện
Nếu câu hỏi đưa sẵn một kết luận và chỉ yêu cầu nhớ lại, phần tư duy có thể hẹp. Nếu học sinh phải đối chiếu dữ liệu mới, phát hiện giả định hoặc chọn nhận xét được chứng cứ hỗ trợ, quá trình lựa chọn đòi hỏi nhiều thao tác hơn.
Tài liệu hội thảo của Cambridge International minh họa khả năng dùng câu trắc nghiệm để kiểm tra phân tích, như xác định ý chính không được nói trực tiếp [1]. Đây là cơ sở để giữ và cải thiện trắc nghiệm trong cấu trúc đánh giá mới.
Phương án sai phải có lí do
Tình huống minh họa: biểu đồ cho thấy số lượt đi xe buýt giảm. Câu hỏi yêu cầu chọn kết luận được dữ liệu hỗ trợ. Một phương án nói mức giảm, phương án khác khẳng định nguyên nhân do giá vé dù biểu đồ không có dữ liệu giá. Học sinh cần phân biệt mô tả với kết luận nhân quả.
Cambridge khuyến nghị thiết kế phương án nhiễu gắn với cách hiểu sai có khả năng xảy ra [2]. Nếu phương án sai chỉ vô lí hoặc lộ dấu hiệu ngôn ngữ, học sinh có thể chọn đúng mà không thực hiện thao tác cần đo. Khi đó, câu hỏi khó cung cấp thông tin hữu ích cho việc dạy tiếp.
Kết hợp với phần tự giải thích
Một đáp án được chọn cho biết kết quả lựa chọn, nhưng chưa hiện ra đầy đủ đường đi. Ở một số câu trọng tâm, giáo viên có thể yêu cầu học sinh giải thích lí do hoặc nói vì sao loại một phương án. Không nhất thiết làm việc này với toàn bộ câu trong đề.
Nếu bài được làm có AI, giáo viên cần xác định có đang đánh giá năng lực của học sinh khi tự lựa chọn hay năng lực dùng công cụ để đánh giá các phương án. Nếu bài xác nhận năng lực độc lập, điều kiện giám sát và quy định hỗ trợ phải phù hợp. Trắc nghiệm vì thế vẫn có vai trò; vai trò đó cần được xác định bằng mục tiêu và bằng chứng thay vì chỉ bằng tốc độ chấm.
Tài liệu tham khảo
[1] Cambridge International Education (2025). Future ready from the start Transforming assessment for young learners Cambridge Schools Conference December 2025. Nguồn
[2] Cambridge Assessment Network and Research (2026). How to write good multiple-choice questions. Nguồn