Phần tự viết nên dành điểm cho việc học sinh tạo lập câu trả lời, giải thích quan hệ và dùng bằng chứng. Nếu câu hỏi chỉ yêu cầu chép lại một đoạn đã học thuộc, tăng số dòng viết chưa làm rõ thêm năng lực. Điều quan trọng là phần viết buộc người học thực hiện thao tác nào.
Ưu tiên một việc tư duy rõ trong mỗi câu
Một câu ngắn có thể yêu cầu giải thích vì sao một phương án phù hợp, chỉ ra bước sai hoặc sửa kết luận dựa trên dữ liệu. Nhiệm vụ cần đủ cụ thể để học sinh hiểu mình phải chứng minh điều gì, đồng thời đủ mở để có nhiều cách diễn đạt đúng.
IES khuyến nghị dạy chiến lược viết qua làm mẫu, thực hành và suy ngẫm [1]. Vì vậy, trước khi đưa kiểu câu mới vào bài thi, giáo viên cần cho học sinh luyện cách trình bày phù hợp với môn học. Không nên đòi hỏi một kĩ năng chưa được dạy rồi coi điểm thấp là thiếu năng lực.
Một tiêu chí chấm ngắn có thể dùng ngay
Tình huống minh họa: câu tự viết 1,5 điểm yêu cầu nhận xét một kết luận từ bảng số liệu. Có thể dành 0,5 điểm cho nhận định đúng trọng tâm, 0,5 điểm cho giải thích quan hệ và 0,5 điểm cho bằng chứng phù hợp. Đây là thang chấm đề xuất cho tình huống, cần sửa theo mục tiêu từng câu.
Với môn không đánh giá diễn đạt văn chương, không nên trừ nặng chỉ vì câu chữ chưa trau chuốt nếu ý chuyên môn đã rõ. Ngược lại, bài nhiều chữ nhưng không có quan hệ hoặc dẫn chứng cần thiết không được xem là lập luận tốt.
Tự viết không nhất thiết phải là bài văn dài
Học sinh có thể tự tạo câu trả lời bằng vài câu, các bước biến đổi hoặc sơ đồ có chú giải, tùy yêu cầu môn học. Hình thức gõ máy hay viết tay cần phù hợp điều kiện kiểm tra và hỗ trợ tiếp cận đã được quy định. Mục tiêu là lấy bằng chứng về năng lực, không biến tốc độ viết tay thành tiêu chí mặc định cho mọi môn.
Hướng dẫn NAEP cho thấy câu trả lời tự tạo có thể được chấm theo nhiều mức điểm với quy trình kiểm soát chất lượng [2]. Phần tự viết trong đề thời AI cần được thiết kế theo tinh thần đó: yêu cầu rõ, tiêu chí rõ và chấp nhận lời giải hợp lí. Độ dài chỉ là giới hạn tổ chức; bằng chứng và lập luận mới là phần cần xem xét.
Tài liệu tham khảo
[1] Institute of Education Sciences (2016 bản sửa 2019). Teaching Secondary Students to Write Effectively. Nguồn
[2] National Center for Education Statistics (không ghi năm cố định). NAEP Technical Documentation Scoring. Nguồn