Câu hỏi tự luận thời AI cần giúp người chấm thấy học sinh hiểu, chọn và bảo vệ cách trả lời ra sao. Chỉ đổi tên nhân vật, địa danh hoặc tăng độ dài bài viết chưa đủ làm rõ năng lực cá nhân. Tôi đề xuất ưu tiên nhiệm vụ có dữ kiện cụ thể, yêu cầu lựa chọn có lí do và một cơ hội giải thích trực tiếp.
Gắn yêu cầu với ngữ liệu và quyết định
Thay vì yêu cầu trình bày chung về ô nhiễm, giáo viên có thể cung cấp một bảng quan sát, hai giải pháp và một giới hạn nguồn lực. Học sinh phải lựa chọn giải pháp, dùng bằng chứng từ ngữ liệu và nêu điều còn cần tìm hiểu. Bài làm sẽ có điểm để kiểm tra, không chỉ có những nhận xét rộng.
IES khuyến nghị kết hợp đọc và viết trong dạy học viết [1]. Một hướng vận dụng là yêu cầu người học xử lí ngữ liệu trước khi trình bày, giúp câu trả lời bám vào nội dung cụ thể thay vì chỉ viết theo mẫu có sẵn.
Có một bước thay đổi điều kiện
Tình huống minh họa: học sinh chọn một phương án giảm rác trong trường. Sau khi trình bày, giáo viên cho biết kinh phí giảm một nửa và yêu cầu điều chỉnh. Phần sửa cho thấy em nhận ra điều kiện nào đang chi phối lựa chọn. Có thể thực hiện bằng vài câu viết hoặc trao đổi ngắn, tùy mục tiêu.
Với sinh viên, giảng viên có thể yêu cầu bảo vệ một giả định trong bài phân tích kinh tế và xem kết luận thay đổi ra sao khi giả định đó đổi. Mức độ phức tạp phải theo nội dung đã học; không dùng dữ kiện mới để đánh đố ngoài mục tiêu.
Làm rõ điều kiện được hỗ trợ
TEQSA đề xuất đánh giá dựa trên nhiều bằng chứng có bối cảnh, thay vì tìm một hình thức duy nhất giải quyết mọi tình huống AI [2]. Vì vậy, phần bài viết ở nhà cần được đặt cùng bản thử, phản hồi hoặc một hoạt động tự làm phù hợp.
Ngữ liệu riêng vẫn có thể được đưa cho AI nếu học sinh được tiếp cận ngoài lớp. Thiết kế mới cần nói rõ quyền sử dụng công cụ và cách kiểm tra hiểu biết. Giá trị của câu tự luận nằm ở chất lượng nhiệm vụ cùng bằng chứng đi kèm. Khi các tiêu chí này rõ, học sinh biết phải chuẩn bị năng lực gì, phụ huynh biết cần hỗ trợ con ở bước nào và người chấm có căn cứ nhận xét nhất quán hơn.
Tài liệu tham khảo
[1] Institute of Education Sciences (2016 bản sửa 2019). Teaching Secondary Students to Write Effectively. Nguồn
[2] Tertiary Education Quality and Standards Agency (2023). Assessment reform for the age of artificial intelligence. Nguồn