Tôi đề xuất chấm bài viết sáng tạo theo bốn mặt: đáp ứng nhiệm vụ, khác biệt có ý nghĩa, phát triển nội dung và giải thích sửa đổi. Các tiêu chí cần được dạy trước, có ví dụ minh họa và dùng nhất quán. Chấm theo cảm giác bài này nghe giống AI sẽ không cung cấp một căn cứ đủ rõ cho người học.
Một thang chấm đề xuất có thể điều chỉnh
Tình huống minh họa: với bài kể chuyện có lượt viết trực tiếp và một lượt được góp ý, thang 10 điểm có thể gồm 3 điểm đáp ứng yêu cầu, 3 điểm ý tưởng hoặc góc nhìn có nét riêng, 2 điểm phát triển chi tiết mạch lạc và 2 điểm giải thích một sửa đổi quan trọng. Đây là thang chấm đề xuất, không phải tiêu chuẩn PISA hoặc thang IRT đã được xây dựng và kiểm tra.
Nếu bài nhằm đánh giá kĩ thuật ngôn ngữ, cần bổ sung tiêu chí phù hợp và điều chỉnh trọng số. Nếu mục tiêu là ý tưởng, không để lỗi diễn đạt nhỏ che lấp toàn bộ nội dung có giá trị. Điều chỉnh phải được thông báo trước khi làm bài.
Khác biệt cần được hiểu đúng
Khung tư duy sáng tạo của OECD coi sự phù hợp và tính mới có ý nghĩa là những thành tố quan trọng [1]. Với lớp học, không cần đòi một ý tưởng chưa từng có trên thế giới. Giáo viên cần nhận diện góc nhìn có chủ đích, chi tiết được phát triển và cách xử lí nhiệm vụ khác với việc lặp lại một khuôn mẫu.
Không nên thưởng điểm chỉ vì từ ngữ hiếm hoặc hình thức cầu kì. Một câu chuyện giản dị với lựa chọn nhân vật nhất quán có thể đạt yêu cầu tốt hơn một bài nhiều hình ảnh nhưng không giữ được logic.
Chuẩn bị bài mẫu và kiểm tra cách chấm
NAEP dùng hướng dẫn rõ, người chấm được tập huấn và kiểm tra độ nhất quán khi chấm câu trả lời tự tạo [2]. Giáo viên có thể vận dụng ở quy mô lớp bằng cách cùng chấm vài bài mẫu, thống nhất lí do và rà lại trường hợp chênh lệch.
Bản nháp, lượt viết tại lớp và giải thích sửa đổi giúp người chấm hiểu quá trình, nhưng từng loại bằng chứng đều có giới hạn. Không lấy một dấu hiệu đơn lẻ để suy ra tác giả hoặc gian lận. Một thang chấm tốt cần giúp học sinh biết phải cải thiện điều gì ở bài tiếp theo và giúp phụ huynh hiểu vì sao em được mức điểm đó.
Tài liệu tham khảo
[1] OECD (2023). PISA 2022 Creative Thinking Framework. Nguồn
[2] National Center for Education Statistics (không ghi năm cố định). NAEP Technical Documentation Scoring. Nguồn