Dùng AI góp ý có thể giúp học sinh nhận ra câu khó hiểu hoặc ý chưa được giải thích. Tuy nhiên, nếu thay toàn bộ bài bằng một bản viết khác, người đọc khó còn thấy điều em quan sát và muốn nói. Tôi đề xuất để học sinh giữ quyền quyết định về ý, chi tiết và cách diễn đạt cuối cùng.
Giữ điều em thực sự muốn kể
Trước khi xin góp ý, em có thể ghi ngắn mình viết cho ai, muốn người đọc hiểu điều gì và chi tiết nào quan trọng nhất. Đây là cơ sở để đánh giá phản hồi. Một câu có vẻ trang trọng hơn chưa chắc phù hợp với giọng kể hoặc đối tượng của bài.
Tình huống minh họa: học sinh kể chuyện cùng bà chăm một luống rau. AI thay một chi tiết nhỏ bằng lời bình chung về tình thân. Em có thể giữ chi tiết đã quan sát, chỉ sửa câu đang khiến người đọc hiểu nhầm. Sửa như vậy vừa cải thiện sự rõ ràng vừa bảo toàn trải nghiệm được dùng trong bài.
Yêu cầu góp ý thay vì viết lại toàn bộ
Một yêu cầu thực hành là chỉ ra hai chỗ người đọc có thể chưa hiểu và đặt câu hỏi để em tự sửa. Sau đó, học sinh lựa chọn một điểm, viết phương án mới và đối chiếu. Giáo viên hoặc phụ huynh nên hỏi lí do chọn, thay vì chỉ yêu cầu bài nghe hay hơn.
Hướng dẫn dạy viết của IES coi phản hồi và việc sử dụng thông tin đánh giá là một phần hỗ trợ dạy học [1]. Vận dụng vào AI, góp ý cần giúp em thực hiện một thay đổi có ý thức, không chỉ tạo bản hoàn chỉnh nhanh hơn.
Không đồng nhất giọng riêng với việc giữ mọi lỗi
Học sinh vẫn cần sửa kiến thức sai, diễn đạt gây hiểu nhầm và vấn đề dẫn chứng. Tiếng nói riêng thể hiện trong lựa chọn có chủ đích, không phải quyền bỏ qua yêu cầu của thể loại hoặc nhiệm vụ.
Thí nghiệm viết truyện ngắn của Doshi và Hauser cho thấy ý tưởng AI có thể nâng đánh giá đối với từng bài nhưng cũng làm các bài giống nhau hơn [2]. Nghiên cứu này không được thực hiện như một thử nghiệm dạy viết ở phổ thông. Nó gợi thêm lí do để lớp học khuyến khích quan sát riêng và nhiều hướng tiếp cận, đồng thời giúp học sinh biết chọn phản hồi thay vì sử dụng nguyên một bản sửa.
Tài liệu tham khảo
[1] Institute of Education Sciences (2016 bản sửa 2019). Teaching Secondary Students to Write Effectively. Nguồn
[2] Doshi A R và Hauser O P (2024). Generative AI enhances individual creativity but reduces the collective diversity of novel content. Nguồn