Tôi đề xuất để học sinh nghĩ ít nhất một hướng ban đầu trước khi hỏi AI, sau đó dùng công cụ để mở thêm góc nhìn hoặc thử thách giả định. Cách tổ chức này giúp em có điểm xuất phát của mình và một lí do rõ để nhận hỗ trợ.
Viết điều đã quan sát trước
Ý tưởng có thể bắt đầu từ một chi tiết ở gia đình, lớp học hoặc nơi em sống. Với nhiệm vụ kể chuyện, đó có thể là một tình huống khiến nhân vật phải lựa chọn. Với dự án, đó có thể là một vấn đề nhỏ em đã quan sát và muốn cải thiện.
Tình huống minh họa: học sinh muốn giảm lượng giấy bỏ đi trong lớp. Trước khi hỏi AI, nhóm ghi lại giấy đang bị bỏ ở đâu và vì sao. Sau đó, nhóm yêu cầu công cụ gợi thêm những nguyên nhân có thể kiểm tra, không viết ngay bản đề án hoàn chỉnh.
Nhờ công cụ mở góc nhìn thay vì chốt thay
Một cách hỏi là hãy nêu hai hướng tiếp cận khác nhau và đặt câu hỏi để nhóm xem hướng nào phù hợp. Sau mỗi gợi ý, học sinh phải đối chiếu với quan sát và nguồn lực. Nhóm cũng cần giữ quyền bác bỏ ý tưởng không có căn cứ.
OECD xem đánh giá và cải thiện ý tưởng là một thành phần của tư duy sáng tạo [1]. Vận dụng vào hoạt động lớp học, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thay đổi một đặc điểm của phương án rồi giải thích giá trị của thay đổi đó. Không cần buộc mọi ý tưởng đều trở thành một sản phẩm lớn.
Có một lượt tự phát triển sau hỗ trợ
Sau khi tham khảo, học sinh tắt công cụ và viết lại hướng sẽ thực hiện bằng lời của mình. Nếu chỉ nhắc nguyên danh sách gợi ý, nên quay về nhiệm vụ cụ thể: chọn vấn đề, xác định điều kiện và thử một thay đổi.
Nghiên cứu truyện ngắn của Doshi và Hauser gợi khả năng người viết cùng bị neo vào các ý tưởng AI cung cấp [2]. Đây là lí do nên duy trì nhiều nguồn kích thích như đọc, quan sát, trao đổi và thực hành. Cha mẹ có thể khuyến khích em mang thêm một trải nghiệm thật vào bài. Chất lượng của buổi tìm ý nằm ở cách ý tưởng được hiểu và phát triển, không phải số phương án công cụ tạo được.
Tài liệu tham khảo
[1] OECD (2023). PISA 2022 Creative Thinking Framework. Nguồn
[2] Doshi A R và Hauser O P (2024). Generative AI enhances individual creativity but reduces the collective diversity of novel content. Nguồn