Địa phương B thu được nhiều lúa hơn A, vậy năng suất có cao hơn không? Chưa thể trả lời nếu mới xem bảng sản lượng. Em còn cần diện tích thu hoạch và phải nối đúng hai bảng. Một kết luận nghe hợp lý có thể đổi chiều sau một phép chia đúng đơn vị.
Trước khi tính hãy xác định hai bảng có thể ghép được không
Hai bảng phải cùng nói về đối tượng, thời kỳ và khái niệm đủ tương ứng. Sản lượng lúa của một vụ không thể đem chia tùy tiện cho diện tích của vụ khác; diện tích đất nông nghiệp nói chung cũng không thay cho diện tích thu hoạch lúa. Hãy đọc tiêu đề và chú thích, không chỉ tìm hai cột có số.
Bài tập minh họa dưới đây dùng hai địa phương giả định A và B, cùng một vụ lúa. Sản lượng tính bằng nghìn tấn, còn diện tích thu hoạch tính bằng hecta. Không có số liệu thật của tỉnh hoặc thành phố nào. Thứ tự địa phương ở hai bảng được cố ý đặt khác nhau để em phải đối chiếu tên.
| Bảng 1: Địa phương | Sản lượng lúa trong vụ (nghìn tấn) |
|---|---|
| A | 180 |
| B | 210 |
| Bảng 2: Địa phương | Diện tích thu hoạch cùng vụ (ha) |
|---|---|
| B | 42 000 |
| A | 30 000 |
Hai bảng do Song Pa tự xây dựng. Đơn vị nghìn tấn và ha khác nhau; các dòng phải nối theo tên địa phương, không nối theo vị trí trên trang.
Viết tên đại lượng đích rồi mới lập phép chia
Năng suất bình quân ở đây là sản lượng thu được trên một hecta thu hoạch. Với A, đổi 180 nghìn tấn thành 180 000 tấn rồi chia 30 000 ha, được 6 tấn/ha. Với B, 210 000 tấn chia 42 000 ha, được 5 tấn/ha. Nếu chia 180 cho 30 000 rồi ghi ngay đơn vị tấn/ha, em đã bỏ hệ số nghìn của sản lượng.
Kết luận đúng là B có sản lượng lớn hơn, nhưng A có năng suất cao hơn: 6 so với 5 tấn/ha. Sản lượng là quy mô tổng, còn năng suất là lượng tính trên một đơn vị diện tích. Nhiều hơn về tổng không tự cho biết cao hơn theo đơn vị diện tích. Hai thông tin này trả lời hai câu hỏi khác nhau.
Em có thể kiểm tra ngược: 6 tấn/ha nhân 30 000 ha bằng 180 000 tấn; 5 tấn/ha nhân 42 000 ha bằng 210 000 tấn. Nếu không trở về đúng sản lượng của từng địa phương, hãy kiểm tra đổi đơn vị hoặc ghép dòng trước khi làm lại toàn bộ phép tính.
Gộp hai địa phương không phải luôn lấy trung bình hai con số
Nếu cần năng suất chung, tổng sản lượng là 390 000 tấn trên 72 000 ha, nên năng suất chung xấp xỉ 5,42 tấn/ha. Lấy (6+5)/2=5,5 tấn/ha sẽ cho hai địa phương trọng lượng ngang nhau, dù diện tích khác nhau. Ở câu hỏi này, mỗi hecta mới là đơn vị cần được tính cùng trọng lượng.
Thông tin về năng suất cũng chưa đủ để kết luận nơi nào có lợi nhuận lớn hơn hoặc kỹ thuật tốt hơn. Đề chưa cho chi phí, giống lúa, điều kiện đất và nhiều yếu tố khác. Giữ kết luận ở đúng đại lượng đã tính là một phần của việc đọc dữ liệu, không chỉ là thói quen viết cẩn thận.
Trong tài liệu cấu trúc V-ACT 2026, CETQA ĐHQG-HCM nêu yêu cầu phân tích và chọn phương án dựa trên bảng số liệu [1]. Khi luyện dạng này, em hãy thử một chuỗi ngắn: ghép đúng đối tượng, đưa đơn vị về cùng quy ước, tính đại lượng được hỏi, rồi đối chiếu lời kết luận. Chỉ sau các bước ấy mới quyết định phát biểu ban đầu được hỗ trợ đến đâu.
Nguồn tham khảo
[1] Trung tâm Khảo thí và Đánh giá Chất lượng Đào tạo, ĐHQG-HCM (31/01/2026). Cấu trúc đề thi ĐGNL năm 2026 như thế nào?, mục Logic, phân tích số liệu. Kiểm tra ngày 31/10/2026. Chỉ dẫn yêu cầu chung; số liệu lúa trong bài tự dựng. Xem tài liệu