Một công cụ báo bài viết giống AI chưa đủ để kết luận học sinh gian lận. Cần xem quy định của nhiệm vụ, bằng chứng người học thực hiện và cách công cụ hoạt động. Tôi đề xuất không dùng kết quả phát hiện tự động làm căn cứ duy nhất cho quyết định có ảnh hưởng đến điểm hoặc hồ sơ.
Dấu hiệu thống kê khác với bằng chứng tác giả
Nghiên cứu của Liang và cộng sự năm 2023 cho thấy các công cụ được kiểm tra có thể nhận nhầm bài tiếng Anh của người không dùng tiếng Anh như ngôn ngữ mẹ đẻ thành bài AI [1]. Kết quả thuộc các công cụ và mẫu viết được nghiên cứu, không cho biết chính xác độ đúng của mọi sản phẩm hiện nay hoặc của văn bản tiếng Việt.
Bài viết ngắn, cách diễn đạt quen thuộc hoặc phong cách khác lần trước đều cần được xem trong bối cảnh. Học sinh cũng có thể tiến bộ sau học thêm, nhận phản hồi hoặc sửa nhiều lần. Một biểu hiện chưa khớp là lí do tìm hiểu thêm, chưa phải kết luận.
Xem lại mục tiêu và bằng chứng thực hiện
Tình huống minh họa: học sinh được phép dùng AI kiểm tra lỗi câu nhưng không được nhờ viết nội dung. Khi có nghi vấn, giáo viên cần hỏi công cụ đã hỗ trợ gì, xem phần nháp liên quan và trao đổi về một lựa chọn trong bài. Mỗi bằng chứng đều có giới hạn, nên cần đối chiếu thay vì chỉ chọn dấu hiệu thuận với nhận định ban đầu.
Học sinh có thể trình bày những bước thực sự đã làm và hỏi rõ tiêu chí đang được áp dụng. Không cần tạo thêm lịch sử học giả để chứng minh; điều cần có là giải thích trung thực và cơ hội được xem xét theo quy trình.
Quy định rõ giúp giảm tranh cãi từ đầu
Khung AI trường học của Australia đề cao tính minh bạch và trách nhiệm [2]. Nhà trường có thể làm rõ việc nào được hỗ trợ, việc nào phải tự làm và cách khai báo nếu nhiệm vụ yêu cầu. Quy định cần được thông báo trước, không đặt ra sau khi học sinh đã nộp.
Đánh giá trong thời AI cần bảo vệ cả sự trung thực lẫn quyền được nhìn nhận công bằng. Một quy trình có tiêu chí, đối chiếu và cơ hội giải thích sẽ hữu ích hơn việc trao toàn bộ quyết định cho một công cụ mà học sinh không hiểu cách hoạt động.
Tài liệu tham khảo
[1] Liang W và cộng sự (2023). GPT detectors are biased against non-native English writers. Nguồn
[2] Australian Government Department of Education (2023). The Australian Framework for Generative Artificial Intelligence AI in Schools. Nguồn