Học sinh cần biết rõ nhiệm vụ nào được dùng AI, được dùng để làm gì và phần nào phải tự thực hiện. Khi gia đình và nhà trường có cách hiểu thống nhất, em dễ lập kế hoạch và tránh vô tình vượt giới hạn. Tôi đề xuất ghi hướng dẫn ngay trong yêu cầu của từng nhiệm vụ.
Quy định cần thể hiện bằng hành động
Hướng dẫn của Department for Education ở Anh đề nghị làm rõ cách sử dụng AI phù hợp trong học tập và bài tập [1]. Một hướng vận dụng là dùng những mô tả cụ thể dưới đây. Đây là ví dụ thiết kế, không phải quy định chung của các kì thi.
| Nhiệm vụ | Quyền sử dụng được nêu trong ví dụ | Phần người học cần thể hiện |
|---|---|---|
| Luyện một kĩ năng | Được xin gợi ý và góp ý | Tự thử rồi làm lại một câu tương tự |
| Kiểm tra năng lực độc lập | Không dùng AI trong lượt kiểm tra | Tự giải quyết theo điều kiện đã thông báo |
| Dự án có hỗ trợ | Được dùng tại các công đoạn đã cho phép | Kiểm chứng và giải thích lựa chọn cuối cùng |
Thay vì chỉ ghi được dùng AI, giáo viên nên nói rõ mức hỗ trợ. Thay vì chỉ nhắc con đừng gian lận, cha mẹ có thể hỏi con đã đọc yêu cầu và hiểu giới hạn chưa.
Học sinh cần có chỗ hỏi trước khi nộp
Tình huống minh họa: em muốn dùng công cụ sửa lỗi diễn đạt trong một báo cáo. Nếu yêu cầu chưa nói rõ, em nên hỏi giáo viên trước. Câu trả lời cần được áp dụng nhất quán cho các bạn trong cùng điều kiện, để không ai phải đoán một quy tắc riêng.
Với bài thi V-ACT, HSA hoặc TSA, quyền sử dụng công cụ trong phòng thi phải theo quy chế của đơn vị tổ chức. Việc được dùng AI khi ôn ở nhà không tạo quyền sử dụng trong bài thi chính thức. Hai hoạt động cần được phân biệt từ lúc lập kế hoạch học.
Chỉ chia sẻ thông tin thực sự cần thiết
UNICEF coi bảo vệ dữ liệu và lợi ích của trẻ là yêu cầu cốt lõi đối với AI [2]. Gia đình và nhà trường nên hướng dẫn học sinh bỏ thông tin nhận diện khỏi ảnh bài tập khi không cần, không đưa hồ sơ nhạy cảm lên công cụ tùy tiện và tìm người lớn hỗ trợ khi gặp nội dung khó chịu.
Sự thống nhất cần đủ rõ để học sinh làm được, đồng thời có cách xem lại khi nhiệm vụ hoặc công cụ thay đổi. Một hướng dẫn ngắn, được giải thích bằng ví dụ sẽ giúp các em chủ động hơn trong cả học tập và đánh giá.
Tài liệu tham khảo
[1] Department for Education Anh (không ghi năm cố định). Generative artificial intelligence AI in education. Nguồn
[2] UNICEF Innocenti (2025). Guidance on AI and children Version 3.0. Nguồn