Một bài kiểm tra cho phép AI phải nói rõ đang đánh giá khả năng làm việc với công cụ để giải quyết nhiệm vụ. Tôi đề xuất chấm trọng tâm vào độ đúng chuyên môn, khả năng kiểm chứng và lí do lựa chọn. Số lượt hỏi hoặc độ cầu kì của câu lệnh chỉ có ý nghĩa khi phục vụ các mục tiêu đó.
Giữ kiến thức môn học ở trung tâm
Nếu bài được phép dùng AI nhưng người học không cần hiểu để hoàn thành, hoạt động dễ nghiêng về tạo sản phẩm. Câu hỏi nên buộc học sinh hoặc sinh viên kiểm tra nội dung, lựa chọn bằng chứng và chịu trách nhiệm về kết luận.
Khung năng lực AI của UNESCO nhấn mạnh phán đoán có trách nhiệm bên cạnh việc sử dụng công nghệ [1]. Từ đó, một nhiệm vụ thực hành có thể yêu cầu người học tìm điểm thiếu căn cứ trong câu trả lời do AI tạo, sửa và giải thích vì sao sửa.
Một thang chấm đề xuất trên 10 điểm
Tình huống minh họa: người học dùng AI để so sánh hai giải pháp tiết kiệm năng lượng, trên một bộ dữ liệu do giáo viên cung cấp. Có thể chấm 4 điểm hiểu và vận dụng đúng kiến thức, 2 điểm kiểm chứng, 3 điểm giải thích lựa chọn và 1 điểm minh bạch phần hỗ trợ. Đây là trọng số đề xuất cho bài thực hành này, không phải thang đo IRT hoặc quy định chung.
Thang chấm cần mô tả thế nào là bằng chứng đạt từng mức. Ví dụ, ghi đã kiểm tra chưa đủ để nhận điểm kiểm chứng; người học cần chỉ ra thông tin đã đối chiếu, nguồn hoặc phép kiểm tra và kết quả điều chỉnh.
Tổ chức điều kiện tiếp cận tương đương
Giáo viên cần thống nhất công cụ hoặc khả năng hỗ trợ, thời gian, tài liệu được dùng và phương án xử lí khi mất kết nối. Nếu một số em không có điều kiện sử dụng công cụ tương đương, cần cung cấp môi trường chung hoặc thiết kế nhiệm vụ thay thế phù hợp.
Khung AI trường học của Australia coi công bằng và minh bạch là nguyên tắc [2]. Vì vậy, không để việc mua tài khoản tốt hơn trở thành một lợi thế không được kiểm soát trong bài chấm điểm. Kết quả bài có AI nên được báo rõ điều kiện và xem cùng bằng chứng tự làm. Sự kết hợp này giúp phụ huynh hiểu con đang tiến bộ ở năng lực nào và còn cần luyện phần nào.
Tài liệu tham khảo
[1] UNESCO (2024). AI competency framework for students. Nguồn
[2] Australian Government Department of Education (2023). The Australian Framework for Generative Artificial Intelligence AI in Schools. Nguồn