Khi AI làm được một dạng bài, điều cần xem lại là dạng bài đó đang cung cấp bằng chứng gì về người học. Nhà trường vẫn cần kiến thức, kĩ năng và sản phẩm có chất lượng, đồng thời cần thấy học sinh đã đóng góp vào kết quả ra sao. Đổi mới đánh giá nên bắt đầu từ việc làm rõ những đóng góp này.
Ba phần có thể quan sát trong một nhiệm vụ
Một nhiệm vụ có thể cho thấy hiểu biết môn học, cách lựa chọn và kiểm chứng thông tin, cùng trách nhiệm khi dùng hỗ trợ. Chẳng hạn, học sinh biết nhận xét một bảng số liệu, chọn dẫn chứng phù hợp và nói rõ AI đã hỗ trợ ở công đoạn nào. Đây là gợi ý thiết kế nhiệm vụ, không phải hệ thống tiêu chuẩn bắt buộc.
Khung năng lực AI của UNESCO bao gồm tư duy, đạo đức, kiến thức và ứng dụng AI [1]. Phạm vi này giúp nhà trường tránh thu hẹp năng lực mới vào việc viết một câu lệnh khiến công cụ tạo ra sản phẩm đẹp.
Mỗi tiêu chí cần một bằng chứng tương ứng
Tình huống minh họa: với bài so sánh hai phương án tiết kiệm điện, học sinh phải chỉ ra dữ kiện quan trọng, tính hoặc giải thích đúng quan hệ và bảo vệ lựa chọn. Nếu được dùng AI, em cần xác định một điểm đã kiểm tra lại bằng nguồn phù hợp. Chấm hình thức trình bày riêng sẽ không thay thế được các bằng chứng đó.
Cũng không nên gọi mọi yêu cầu là tư duy phản biện rồi chấm theo cảm giác. Nếu cần đánh giá kiểm chứng, hãy yêu cầu người học đối chiếu một phát biểu với nguồn cụ thể. Nếu cần đánh giá khả năng điều chỉnh, hãy quan sát em thay đổi phương án khi một điều kiện được thay.
Không giao toàn bộ trách nhiệm cho công cụ
Khung AI trường học của Australia đặt trách nhiệm giải trình trong nhóm nguyên tắc sử dụng [2]. Áp dụng vào đánh giá, giáo viên cần chịu trách nhiệm về nhiệm vụ và quyết định chấm; học sinh chịu trách nhiệm về phần nội dung mình nộp theo quy định.
Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng cách hỏi con một lựa chọn thực sự trong bài làm. Vì sao con dùng dữ liệu này, và nếu bỏ nó thì kết luận còn đứng vững không. Câu hỏi như vậy chuẩn bị cho cách đánh giá coi trọng hiểu biết và phán đoán. Điểm cần nhìn là con có làm chủ quyết định của mình, thay vì chỉ biết yêu cầu AI tạo thêm một phiên bản.
Tài liệu tham khảo
[1] UNESCO (2024). AI competency framework for students. Nguồn
[2] Australian Government Department of Education (2023). The Australian Framework for Generative Artificial Intelligence AI in Schools. Nguồn