AI có thể tạo bài viết, gợi lời giải và hỗ trợ chuẩn bị thuyết trình. Khi những việc này trở nên dễ tiếp cận, một sản phẩm hoàn chỉnh cần được xem cùng khả năng người học giải thích và tự thực hiện nhiệm vụ. Đây là lí do cách thi và đánh giá cần thay đổi theo điều kiện học tập mới.
Câu hỏi cần bắt đầu từ năng lực muốn xác nhận
Nếu mục tiêu là kiểm tra học sinh tự lập luận, một bài viết thực hiện ngoài lớp có hỗ trợ không kiểm soát sẽ cung cấp bằng chứng chưa đầy đủ. Nếu mục tiêu là đánh giá cách dùng công cụ để giải quyết vấn đề, việc cấm mọi hỗ trợ lại có thể làm nhiệm vụ lệch mục tiêu. Vì vậy, trước khi đổi hình thức thi, cần xác định chính xác điều người học phải chứng minh.
Tài liệu cải cách đánh giá do TEQSA đặt hàng nhấn mạnh cần kết hợp những cách đánh giá khác nhau để đưa ra nhận định đáng tin cậy về việc học [1]. Tài liệu được xây dựng cho giáo dục đại học; việc vận dụng vào phổ thông cần điều chỉnh theo tuổi và chương trình.
Thay đổi bằng chứng chứ không chỉ thay tên bài thi
Tình huống minh họa: học sinh thực hiện bài tìm hiểu về ngập đô thị. Ngoài báo cáo cuối cùng, giáo viên yêu cầu một bảng dữ liệu gốc, một lựa chọn đã sửa sau phản hồi và một đoạn giải thích trực tiếp. Những phần này giúp nhận ra con đã chọn thông tin và lí giải thế nào.
Không cần yêu cầu học sinh ghi lại mọi thao tác hoặc nộp toàn bộ lịch sử trò chuyện. Một ít bằng chứng được chọn đúng mục tiêu thường dễ xem và hữu ích hơn một hồ sơ dày. Cũng cần nhớ AI có thể tạo bản nháp và nhật kí; các dấu vết này cần được đối chiếu với hoạt động học thực tế.
Dạy và đánh giá phải thay đổi cùng nhau
OECD khuyến nghị sử dụng AI có mục đích sư phạm, giữ việc phát triển năng lực độc lập ở người học [2]. Vì vậy, không hợp lí nếu cả quá trình học chỉ luyện chép đáp án nhưng cuối cùng lại yêu cầu học sinh phản biện và bảo vệ lựa chọn.
Gia đình có thể chuẩn bị bằng cách để con thường xuyên giải thích một bước làm, tự viết đoạn ngắn và kiểm tra nguồn. Nhà trường có thể thử kết hợp câu hỏi chọn đáp án với tự trình bày, nhiệm vụ được dùng AI với hoạt động tự làm. Tỉ lệ cần theo mục tiêu và dữ liệu thử nghiệm; sự xuất hiện của AI chưa tự xác định được một công thức chung cho mọi môn.
Tài liệu tham khảo
[1] Tertiary Education Quality and Standards Agency (2023). Assessment reform for the age of artificial intelligence. Nguồn
[2] OECD (2026). OECD Digital Education Outlook 2026 Exploring Effective Uses of Generative AI in Education. Nguồn